ระบบศาลของไทยเป็นแบบใด มีอะไรบ้าง

ระบบศาลไทย เป็นอย่างไร มีแบบไหนบ้าง ต้องทำความเข้าใจก่อนว่า ระบบศาลในแต่ละประเทศทั่วโลกก็จะแตกต่างกันไป แม้จะมีจุดร่วมหลักที่เป็นสากลอยู่บ้าง แต่ในรายละเอียดแล้วก็จะมีบางจุดที่ไม่เหมือนกัน

ในกรณีของไทย ใช้ระบบศาลคู่ หมายความว่า มีทั้งการไต่สวน และ การกล่าวหา เพื่อเป็นการแยกระบบของผู้พิพากษาและแยกองค์กรศาลปกครองออกจากระบบศาลยุติธรรม ขออธิบายดังนี้

 

ศาลยุติธรรม

ใช้ระบบ กล่าวหา หลักคือ ผู้ใดกล่าวอ้างผู้นั้นนำสืบ ฝ่ายผู้พิพากษาทำหน้าที่เป็นผู้ควบคุมความเรียบร้อยในชั้นศาล เป็นคนกลางในการตัดสินคดีความ โดยจะปล่อยให้อัยการและทนายความของโจทก์และจำเลยทั้งสองฝ่ายต่อสู้ว่าความ ชี้แจงหลักฐานและเรียกพยานขึ้นสอบกันเอง ผู้พิพากษามีหน้าที่รับฟังคำร้องต่างๆ หรือกำหนดวงเงินประกันสำหรับผู้ต้องหาและจำเลยในคดี หรือจะไม่ให้ประกันตัวก็ยังได้ สำหรับในเมืองไทย นับว่าเป็นศาลที่เกี่ยวข้องกับชีวิตของคนทั่วไปมากที่สุด

มีข้อแตกต่างระหว่างศาลยุติธรรมไทยกับหลายประเทศในตะวันตกคือ ในตะวันตก (และญี่ปุ่น) จะมีคณะลูกขุนเข้ามาในร่วมฟังการพิจารณาตัดสินคดีของศาล และเป็นผู้ออกเสียงในคดีด้วย บางประเทศเช่นญี่ปุ่น ศาลสามารถร่วมออกเสียงได้ สำหรับของไทยจะไม่มีคณะลูกขุน และในอเมริกาและในยุโรปบางประเทศก็จะใช้ระบบศาลเดี่ยว คือให้ศาลยุติธรรมมีอำนาจวินิจฉัยชี้ขาดข้อพิพาทแทบทุกประเภท ไม่ว่าจะเป็นคดีแพ่ง คดีอาญา คดีปกครอง หรือคดีประเภทอื่นๆ ไม่ได้เป็นระบบศาลคู่แบบของไทย

 

ศาลปกครอง

จะใช้ระบบไต่สวน ทำให้ศาลมีอำนาจหน้าที่เต็มในการพิจารณาพิพากษาคดีในทางปกครอง ที่เป็นข้อพิพาทระหว่างหน่วยงานราชการ หน่วยงานของรัฐ รัฐวิสาหกิจ หรือราชการส่วนท้องถิ่น หรือเจ้าหน้าที่ของรัฐกับประชาชน  สรุปได้ว่า ศาลปกครองจะเป็นผู้ไต่สวนเพื่อค้นหาความจริงด้วยตนเอง แบ่งเป็น 2 ชั้น คือ ศาลปกครองชั้นต้น และศาลปกครองสูงสุด ดังนั้นผู้พิพากษาศาลปกครองจึงเหมือนเป็นตัวหลักที่ต้องทำการสอบสวนผู้ต้องหาไปด้วย
ศาลรัฐธรรมนูญ

เป็นศาลที่มีอำนาจหน้าที่วินิจฉัยชี้ขาดข้อกฎหมายและข้อบังคับอื่นๆ ว่าขัดหรือแย้งกับรัฐธรรมนูญหรือไม่ และอย่างไร จึงมีความเกี่ยวพันในทางการเมืองสูง เพราะเป็นเรื่องของรัฐธรรมนูญที่จะต้องบังคับใช้ในการปกครองประเทศโดยตรง
ศาลทหาร

ตามชื่อตรงตัวที่สุดก็คือ เป็นศาลที่มีอำนาจหน้าที่ของตนเองในการพิจารณาพิพากษาคดีที่ทหารกองประจำการกระทำผิด ตามกฎหมายพระธรรมนูญศาลทหาร ศาลทหารจะมีความเคร่งครัดในเรื่องระบบระเบียบและวินัยมาก ในหลายประเทศ ถ้านายทหารจะต้องขึ้นศาลทหาร แล้วกระทำความผิดจริง ก็แทบจะหมดอนาคตในอาชีพทหารไปเลย